Pages

Thursday, October 31, 2019

50 वर्षांपूर्वी आईला मिळालेले मुख्यमंत्री गुणवत्ता पारितोषिक

मुंबईत महापालिकेच्या शाळेत करत असलेल्या शिक्षिकेच्या नोकरीमध्ये तिचे मन कधीच रमले नाही. तिला वैद्यकीय क्षेत्र खुणावत होते.  तिचे वडील  हेडमास्तर , त्यांनी आपल्या पाचही मुलींना शिक्षिका बनवलेले. त्यातली एक म्हणजे आमची आई! 

त्यावेळी डॉक्टर होण्यासाठी पहिल्यांदा BSc व्हावे लागायचे. त्यावेळच्या अकरावी नंतर DEd करून शिक्षिका बनलेल्या आईला ते शक्य नव्हते म्हणून वडिलांच्या विरोधाला न जुमानता महापालिकेतील शिक्षिकेची नोकरी सोडून तिने स्वबळावर नर्सिंग साठी ऍडमिशन घेतले. 

वैद्यकीय क्षेत्राची आणि रुग्णसेवेची अतोनात आवड असणाऱ्या आमच्या आईला CPR कोल्हापूर येथे शिकत असताना 1970-71 चे पुणे विभागातील 682 विद्यार्थिनी परिचरिकांमधून सर्वोत्तम परिचारिका म्हणून मुख्यमंत्र्यांचे गुणवत्ता पारितोषिक मिळाले. माझ्या शालेय जीवनात हे पारितोषिक नेहमीच स्फूर्ती देत राहिले. 

80 च्या दशकात रेडिओ हेच अप्रूप असायचे. त्यावेळी कधी कधी आईचे रत्नागिरी रेडिओ केंद्रावरील मुलाखतीचे किंवा चर्चासत्राचे कार्यक्रम ऐकताना खूप अभिमान वाटायचा! 
महाराष्ट्र शासनाच्या सेवेत असताना  सिंधुदुर्गातील कट्टा, मळेवाड, कुडाळ, सावंतवाडी, फोंडा, बांदा, भेडशी आणि शिरोडा येथील रुग्णालयांमध्ये केलेली उत्कृष्ट रुग्णसेवा आणि त्यामुळे लोकांचे मिळालेले प्रेम ही आमच्यासाठी मोठी शिदोरी होती. तिने ज्या ज्या डॉक्टर्स बरोबर काम केले त्यापैकी प्रत्येक जणाला आईच्या अनुभवावर, ज्ञानावर आणि कौशल्यावर खूप विश्वास असायचा हे आम्ही नेहमी अनुभवले आहे. अविरत रुग्णांच्या सेवेला वाहून घेतलेल्या आईने नोकरी करताना कधीही तत्वांशी तडजोड नाही केली. रुग्णालयाची स्वच्छता या बाबत ती एवढी जागरूक असायची की तिच्या हाताखाली काम करणारे तृतीय आणि चतुर्थ श्रेणी कर्मचारी कायम वचकून असायचे! 

आज निवृत्त झाल्याच्या 16 वर्षांनंतर पण ती नर्स ची भुमिका पार पाडतच आहे. स्वतःला एक हार्ट अटॅक येऊन गेला असला तरी अनेक व्याधींनी ग्रस्त असलेल्या बाबांची काळजी फक्त पत्नी म्हणूनच नव्हे तर  एका नर्सच्या दृष्टीने पण घेतेच आहे. 

आज फोन ची फोटो गॅलरी चाळत असताना तिच्या मुख्यमंत्री गुणवत्ता परितोषिकाचे सर्टिफिकेट नजरेस पडले आणि आठवणींचा हा पेटारा उघडला!

Wednesday, October 30, 2019

An award that my mom won almost 50 years ago

She was  never  interested in the job of a teacher which she was doing in a municipal school in Mumbai. She was rather interested in the medical field. Her father who was a headmaster, ensured that his five daughters also become  teachers just like him. One of them is my mother..my Aai!
At that time BSc was the minimum eligibility for the admission to MBBS course. Since Aai had done her DEd after eleventh standard, she could not take admission to medicine. It was not possible for her to complete BSc and then take up medicine due to time and financial constraints. She found the alternative way to fulfill her dream of being a health care professional.  She left her job as a teacher in the municipal school, despite her father's opposition and took admission for nursing on her own.
With a keen interest in the medical field and patient care, Aai while studying at CPR Kolhapur , received the Chief Minister's Award for the best student nurse out of 682 students in the Pune division for the year 1970-71. Throughout my school life, this award had always been a source of inspiration to do well.
In the 80's, radio used to be the big thing for us.  At that time, we used to take great pride in listening to interviews or seminar programs broadcasted from the Ratnagiri Radio station in which Aai would be one of the participants!
During her service as a staff nurse and then matron with the Department of Health, Government of Maharashtra, she worked in many hospitals located in Sindhudurg district. She literally dedicated her life taking care of the patients with great love.  All the doctors with whom she worked had great faith in her  knowledge, experience and skill. All the love and affection that we received from  people where she worked is a lifelong treasure for all of us.
Today after 16 years of her retirement, she has not yet given up her role as a 'Nurse'. Having survived a heart attack herself she still takes care of my father who is suffering from multiple ailments. All these years she has been a pillar of strength for all the family members needing medical help.
Today while scrolling through my phone picture gallery I came across photograph of her 'Chief Minister Award Certificate' which took me down the memory lane. Love you tons Aai.

Sunday, October 27, 2019

आकाशकंदील बापलेकांचा

या वर्षीची दिवाळी स्पेशल कारण आकाशकांदील घरी बनवलाय यावर्षी!!  दुपारपासून बाप लेकाची स्वारी कामाला लागली. आकाशकंदील बनवायचा प्लॅन सकाळीच ठरला त्यामुळे ऐन वेळी इथे ओला बांबू शोधायच्या भानगडीत न पडता घरी असलेल्या एका बांबू पासून लागणाऱ्या काड्या तयार केल्या.  आपला पारंपरिक आकाशकंदील न बनवता एक वेगळे डिझाईन लेकाने निवडले.  मी नको म्हणण्याचा प्रश्न नव्हता कारण तसे केल्यास 'आता तूच बनव' असे सांगून स्वारी निघून गेली असती! हा सारा प्रपंच त्याला आकाशकंदील बनवायचा अनुभव घ्यायला मिळावा म्हणून तर मांडला होता.
पस्तीस वर्षांपूर्वी बाबा आणि मी मिळून एक फिरता आकाशकंदील बनविला होता त्याची आठवण आजतागायत ताजी आहे. ती आतल्या फिरणाऱ्या कागदाच्या  सिलिंडरवर कोरलेल्या चित्रांची सावली बाहेरच्या रंगीत कागदांवर पडायची आणि ती चित्रे जणू सजीव व्हायची! त्यावेळी गावी बहुतेक जण आकाशकंदील स्वतःच  बनवत त्यामुळे  कुणी बनविलेला आकाशकंदील सर्वात मोठा आणि छान दिसतोय याची आम्हा मुलांत चढाओढ असायची! त्यावर्षी आम्ही चक्क फिरता आकाशकंदील बनविला होता त्यामुळे तो आजतागायत चांगला लक्षात राहिला.
आजचा माझा प्रयत्न हा एक दिवाळी  आकाशकांदीलासाठी लेकाच्या लक्षात रहावी  म्हणून होता! युट्युब वर जे डिझाईन होते त्यापेक्षा मोठा बनवायचा असल्याने त्याची मॅथ्स मधील Ratio आणि भूमितीमधील त्रिमिती वगैरे ची उजळणी पण झाली! काड्या एकमेकाला जोडण्यासाठी दोरा, फेवीक्विक, ग्लुगन असे विविध पर्याय वापरून झाले. शेवटी संध्याकाळ पर्यंत सांगाडा तयार झाला. रात्रीची डेडलाईन लक्षात घेता आम्ही आमचे मूळ डिझाईनमध्ये फेरफार करून त्याला थोडे सोपे केले! ( मुळचा डायमंडचा आकार होता त्याच्या खालच्या भागाला आम्ही डच्चू दिला!)
नंतर दुकानात जाऊन रंगीत कागद व इतर गोष्टींची खरेदी केली. रंगसंगतीच्या बाबतीत लेक सांगेल ती पूर्व दिशा असते. त्याचे रंगांचे ज्ञान माझ्यापेक्षा निर्विवाद चांगले आहे. ( पठ्ठ्याने त्यादिवशी माझी वॉटर कलर्स मध्ये निसर्गचित्र काढायला शिकविण्याची मागणी चक्क धुडकावून लावली होती!) मग रात्रीचे आणखी दोन तास खपून आमचा झाला एकदाचा आकाशकंदील बनवून! खालचा भाग पण पूर्ण केला असता तर अजून छान दिसला असता पण शेवटी स्वहस्ते बनविलेल्या आकाशकांदीलकी बात ही कुछ और होती है! जसा फराळ जरी पणशीकारांकडून एक्स्पोर्ट क्वालिटीवाला आणला तरी घरची थोडी कडक बनलेली चकली पण खुसखुशीतच लागतात ना तशीच !

Saturday, October 26, 2019

बाबांचे हात

एक तरुण मोठ्या कंपनीत एका मोठ्या पदासाठी मुलाखत देण्यासाठी  गेला. त्याने प्रारंभिक मुलाखत उत्तीर्ण केली आणि अंतिम मुलाखतीसाठी तो कंपनीच्या डायरेक्टर ला भेटणार होता. डायरेक्टरने त्याचा रेझ्युमे पाहिला, तो उत्कृष्ट होता.
'तुला शाळेसाठी शिष्यवृत्ती मिळाली आहे का?'
मुलाने उत्तर दिले 'नाही'.
'तुझ्या वडिलांनीच तुझ्या शिक्षणासाठी पैसे दिले?
'हो' त्याने उत्तर दिले.
'तुझे वडील कुठे काम करतात?
'माझे वडील लोहार आहेत' तो म्हणाला.
डायरेक्टरने त्या मुलाला आपले हात दाखवायला सांगितले. त्या मुलाने समोर धरलेले हात एकदम मृदू आणि नीट नेटके होते .
'तू कधी वडिलांना त्यांच्या कामात मदत केली आहेस? '
'कधीच नाही, माझ्या वडिलांनी नेहमीच मला शिकण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. त्यांना आपला मुलगा शिकून मोठ्ठा साहेब बनावा असे नेहमीच वाटत आलेय त्यामुळे त्यांनी कधीच मला त्यांचे काम नाही करु दिले'
'तू आज घरी जाशील तेव्हा जाऊन तुझ्या वडिलांचे हात धुवून घे आणि मग उद्या मला भेटायला ये.' डायरेक्टर म्हणाले
घरी जाताना तो खूप खुश होता. आपल्याला ही नोकरी मिळणारच असे त्याला वाटत होते.
जेव्हा तो घरी परत आला तेव्हा त्याने आपल्या वडिलांना आपण त्यांचे हात धुऊन देतो असे सांगितले.
त्याच्या वडिलांना आश्चर्य वाटले. आनंदी परंतु मिश्रित भावनांनी आणि त्याने आपल्या मुलाला आपले हात दाखविले. त्या तरूणाने  हात धुतले. पहिल्यांदाच त्याने आपल्या वडिलांच्या हातांना पडलेल्या सुरकुत्या  पाहिल्या. हातांवर खूप चट्टे पडले होते. काही जखम पण होत्या. हात धुताना त्या खरखरीत हातांचा स्पर्श त्याच्या अंगावर शहारे आणत होता.
आपणांस व्यवस्थित शिकता यावे म्हणून या हातांनी काय काय कष्ट घेतले आहेत ते प्रथमच त्याला कळत होते. त्याच्या शिक्षणाची आणि उज्वल भविष्याची किंमत त्यांच्या वडिलांनी आपल्या हातावरच्या जखमांनी चुकविली होती.
वडिलांचे हात स्वच्छ केल्यावर त्या तरुणाने  अबोलपणे दुकानातील बाकीचा पसारा आवरला  त्या रात्री वडील व मुलगा बराच वेळ बोलले.
दुसर्‍या दिवशी सकाळी तो तरुण डायरेक्टरच्या कार्यालयात गेला तेव्हा डायरेक्टरला त्या मुलाच्या डोळ्यातले अश्रू दिसले जेव्हा त्याने त्याला विचारले,
'तू घरी काय केलेस आणि काल काय शिकलास ते सांगशील?'
'मी माझ्या वडिलांचे हात धुतले आणि  दुकानाची साफसफाई केली. आता मला कळते आहे की मी आज जो कुणी आहे तो पालकांच्या मेहनती शिवाय बनूच शकलो नसतो.  माझ्या वडिलांना मदत केल्यावर मला कळले की  स्वतःहून काहीतरी करणे किती कठीण असते. कोणत्याही परिस्थितीमध्ये आपल्या कुटुंबास मदत करण्याचे महत्त्व आणि त्यातला आनंद मला कळला'
डायटेक्टर म्हणाले, 'मी माझ्या कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांमध्ये हाच गुण शोधत असतो. मला असे लोक हवे असतात ज्यांना दुसऱ्यांनी केलेल्या मदतीची जाण असते. आपल्याला मदत करण्यासाठी दुसरा जो काही कष्ट करतो त्याची कदर असते आणि  पैसा हेच आयुष्यातील एकमेव लक्ष्य नाही हे जे जाणतात'.
'तुला ही जाणीव आहे त्यामुळे मी तुला नोकरीवर घेतलंय'. ते म्हणाले.
ज्या मुलांना खूप सुरक्षित वातावरणात वाढवले जाते , ज्यांना पाहिजे असलेल्या सर्व गोष्टी देण्यात येतात त्यांची  कधी कधी अशी मानसिकता विकसित होते की  हे सर्व माझ्या हक्काचेच आहे.  पालक, कुटुंब आणि मित्र यांच्या प्रयत्नांकडे दुर्लक्ष करून स्वत: ला आणि फक्त  स्वत: लाच प्राधान्य देण्याची वृत्ती तयार होते. आपण या प्रकारचे संरक्षण देणारे पालक असल्यास आपण खरोखर प्रेम दाखवत आहोत की आपण आपल्या मुलांचे भविष्य डळमळीत  करण्यात मदत करीत आहोत याचा विचार व्हायला हवा.
आपण आपल्या मुलास त्यांची स्वतःची खोली देऊ शकता, चांगले अन्न, संगणक, टॅबलेट, सेल फोन आणि एक मोठा स्क्रीन टीव्ही, परंतु जेव्हा जेव्हा आपण लादी साफ करता  किंवा भिंत पेंट करता तेव्हा मुलांनाही ते अनुभवण्याची आवश्यकता असते.
जेवल्यानंतर त्यांना आपल्या भावा-बहिणींसह भांडी धुण्यासाठी प्रोत्साहन द्या.  त्यांना तुमच्याबरोबर कपडे धुण्यासाठी किंवा  स्वयंपाक करण्यासाठी, बाहेरची कुठलीतरी कामे करण्यासाठी आपल्यावबरोबर घ्या. आपण गरीब आहात किंवा आपल्याला पैसे देऊन ही कामे करवून घेणे परवडणारे नाही म्हणून आपण हे करत नसता तर आपण त्यांच्यावर प्रेम करता आणि त्यांना जीवनाबद्दल काही गोष्टी समजून देण्यासाठी हे करायचे असते.
योग्य प्रकारे काम करण्यासाठी किती प्रयत्न करावे लागतात याची जाणीव मुलांना होणे  आवश्यकता आहे. त्यांना जीवनात यशस्वी होण्याकरिता येणाऱ्या अडचणींचा अनुभव घेण्याची गरज आहे. त्या साठी कधीकधी अपयश येते तेव्हा त्यावर मात काशी करायची ते पण शिकण्याची गरज आहे.
इतरांशी कसे सहकार्य करावे, अपयश आले तरी  ध्येय गाठण्यासाठी नेहमी अधिक परिश्रम करावे आणि  यशस्वी होण्यासाठी मनापासून केलेल्या प्रयत्नांचा सार्थ अभिमान कसा बाळगावा हे त्यांना शिकायचे असते.
दुसऱ्यांना काही देण्यातील आनंद, दुसऱ्यांची  सेवा करण्यातील आनंद त्यांना  आपल्या घरात शिकू द्यावा.
(भाषांतरित)
दिनेश गिरप

Thursday, October 24, 2019

वेचलेला पारिजात


SMEs in India facing a big challege..


Today I met a small scale electronics industry owner. We were discussing about how difficult or easy it is to run small scale electronics industry in India.
From academia perspective,  situation today is that the number of students seeking admission to engineering is decreasing. Day by day it’s becoming difficult for the management to run a college with these inadequate numbers of students.  Even IIT seats are remaining vacant due to multiple career options available today. Skilled manpower is one of the main problems of the small scale industry. SMEs can not afford salaries of  IIT and NIT graduates. Engineers who have BE / BTech degrees from other engineering colleges leave their job as soon as they  get a bit of salary hike elsewhere. Therefore the efforts taken on their training are wasted and regular work in the industry gets affected. Most SMEs therefore rely  on diploma engineers. But looking at the low percentage of the students opting for diploma education,  SMEs are going to face a big problem in  coming days.

During the discussion, he said that even today, there is a real need for skilled engineers. So the assumption that there are no jobs available is not entirely true. If 'proper' skill training is imparted during diploma education, these students will get jobs easily and the problem of skilled manpower in the industry will be solved. Another possibility that came in my mind was to creation of capacities within academic institutions for supporting the growth of SMEs in Electronics Sector. The same holds true for other sectors as well. 

While the government on the one hand promotes SMEs through schemes like 'Make in India', 'Startup India', this problem of skilled manpower needs to be looked at  more seriously. SMEs face steep competition due to  cheap Chinese manufacturing and  advanced technology available from outside the country. He was also skeptical if his next generation would carry forward his  legacy due to the difficulties that they are facing in already competitive industry!



Thursday, October 17, 2019

मी आचारी....!

'जेवण बनवणे  ही एक कला आहे' हे खरे आहे पण त्याही पेक्षा महत्वाचे म्हणजे  'जेवण बनविता येणे हा  स्वावलंबनाच्या प्रवासातील पहिला महत्वाचा टप्पा  आहे' हे माझ्या आईचे स्पष्ट मत होते त्यामुळेच की काय शाळेत असल्यापासूनच कुकर लावणे, डाळीला फोडणी देणे अशी कामे लहानपणापासूनच आमच्या वाट्याला आली! शाकाहारी जेवण असेल तर आईने बनवायचे आणि मासे, मटण असेल तर बाबांनी बनवायचे असा आमच्या घरचा अलिखित नियम होता. त्यामुळे पाककलेचे सारे धडे घराच्या घरी आपोआप गिरवले गेले.

माझ्या लग्नानंतरही आमच्या घरातील ही प्रथा कायम राहिली हे काही वेगळे सांगायला नको! पण मी जेवण बनवत असताना किचनचे  रूपांतर रणांगणात झालेले असते. जेवण बनवायला सुरू केल्या केल्या आतला इंजिनिअर जागा होतो! मल्टी थ्रेडिंग मल्टी टास्किंग प्रोसेसिंग आपोआप सुरू होते आणि कमीत कमी वेळेत जेवण बनवणे कसे उरकायचे हे एकच ध्येय समोर असते. एकीकडे गॅस वरील कढईत तेल घालायचे आणि नंतर फोडणीची तयारी सुरू करायची ही माझी सवय! तेल गरम होईपर्यंत कडीपत्ता, मिरच्या, कांदा, लसूण या साऱ्या गोष्टी कापून तयार करायच्या असतात! त्यात हिंग, मोहरी, जिरे जागच्या जागी सापडले तर ठीक नाहीतर शोधाशोध करण्यात सारी उलथापालथ झालेली असते! खडा मसाला परतून घ्यायचा असेल तेव्हाही तीच गत! ठराविक क्रमाने आणि ठराविक वेळीच जो तो जिन्नस पडला पाहिजे हा माझा अट्टाहास असतो पण त्यासाठी त्या साऱ्या गोष्टी अगोदरच काढून ठेवणे मला कधी जमलेच नाही! याच्या अगदी विरुद्ध कहाणी माझ्या सिंगापूरला राहणाऱ्या एका मित्राची. तो जेव्हा जेवण बनवतो ते एखादे निसर्ग चित्र कॅनव्हास वर उतरवावे तसे. इंजिनिअरिंग कॉलेज मध्ये आम्ही दोघे रुमपार्टनर्स होतो. तेव्हाही तो कागदावर पेनने अत्यंत बारीक नक्षी असलेली डिझाईन्स बनवायचा आणि मी दाभोळकर स्टाईल ने रंगांचा शिडकावा असलेली पेंटिंग्ज करायचो. तोच काहीसा प्रकार आमच्या पाककलेत उतरलाय. त्याचे सारे कसे एकदम त्याच्या नक्षीदार डिझाईन सारखे सुबक आणि माझे जेवण बनवणे म्हणजे थेट कॅनव्हास वर मारलेल्या ब्रश च्या फटकाऱ्यांसारखे!










अशी जय्यत तयारी करणे सुनील ला चांगले जमते


हा असा बेक केलेला स्टफ वडापाव म्हणजे कल्पकतेची परिसीमा ... त्यात प्लेट मधील सुंदर  मांडणी 

(सारी छायाचित्रे माझा सिंगापूरवासी मित्र सुनिल ने काढलेली आहेत )

जेवण बनवत असताना माझ्या डोळ्यासमोर असतो तो ऐन गर्दीच्या वेळी एखाद्या हॉटेलच्या किचनमधला शेफ... अर्थात काही वर्षांपूर्वी मीच सुरू केलेल्या  ( आणि आज अस्तित्वात नसलेल्या) 'दर्या-मलबार' रेस्टॉरंटमध्ये शेफ म्हणून काम करण्याचा अनुभव पण घेऊन झालेला असल्याने घरी जेवण बनवताना  त्या जुन्या आठवणी कधी कधी जाग्या होतात! ऐन गर्दीच्या वेळी ऑर्डर्स पूर्ण करताना होणारी शेफ ची कसरत ही अनुभवल्याशिवाय कळणे शक्य नाही! पण रेस्टॉरंटमध्ये लागणाऱ्या साऱ्या गोष्टी तयार ठेवण्यासाठी हेल्पर्स असतात त्यामुळे शेफला फक्त पदार्थ बनविण्यावर लक्ष केंद्रित करता येते. इथे घरी आमचे हेल्पर्स आम्हीच! 'मदत करण्याच्या नादात पदार्थ बिघडला तर उगीच आळ नको' या निरागस विचारामुळे असेल की काय कुणास ठावूक, बहुतांशी वेळा एखादा पदार्थ बनवायला घेतला की त्याची सर्वस्वी जबाबदारी अस्मादिकांवरच सोपविली जाते!


आजकाल जेवण बनवत असतानाची माझी गडबड बघितली की डॉबाला (बायकोतल्या डॉक्टरला) राहवत नाही. "साधे जेवण करताना एवढा स्ट्रेस घेतलास तर कसे रे होणार शरीराचे? किती ती स्ट्रेस हार्मोन्स रिलीज होत असतील? जरा घाई-गडबड न करता शांतपणे जेवण बनवलेस तर नाही का होणार?" असा प्रेमळ सल्ला स्वयंपाकघराच्या बाहेरून ऐकायला येत असतो. सारे काही कळत तर असते पण आमचे ऍडर्निलीन का काय म्हणतात ते पण जोमात असते ना!

(वरील लेख हा नुकत्याच बनविलेल्या पंजाबी स्टाईल चिकन चा आस्वाद घेता घेता लिहिला असल्या कारणाने चूक भूल द्यावी घ्यावी! )

Wednesday, October 16, 2019

वाचन प्रेरणा दिवसाच्या निमित्ताने

आजकाल वाचनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी 'वाचन प्रेरणा दिवस' साजरा करण्याची खरोखरच गरज भासते आहे. जग समजून घ्यायचे असेल तर 90 च्या दशकापूर्वीच्या पिढीसाठी वाचन हा एकमेव पर्याय उपलब्ध होता त्यामुळे वाचनासाठी प्रेरणा ही आपोआपच मिळत असे. पण आज स्थिती वेगळी आहे. क्रॉसवर्ड्स मध्ये पुस्तकात गुंग होऊन बसलेली मुले दिसली की आता चक्क कौतुक वाटते. जे काही शिकायचंय त्याचे विविध स्वरूपातील व्हिडिओ उपलब्ध आहेत. पुस्तकातील धडे ऑडिओ च्या माध्यमातून उपलब्ध आहेत. तीच गत अगदी गोष्टींच्या पुस्तकांची. आज माझ्याच मोबाईल वर ध्वनिमुद्रित पुस्तके उपलब्ध करून देणाऱ्या 'स्टोरीटेल ऍप' साठी मी महिना तीनशे रुपये भरतोय खरा पण फावल्या वेळेतील वाचन आणि लिखाण यांच्या मधून वेळ मिळाला तरच पुस्तके ऐकणे होते! या सर्व गोष्टींमुळे वाचनाची सवय फक्त लहान मुलांमध्येच नाही तर मोठ्यांमध्ये पण हळू हळू कमी होत चालली आहे हे खरंय. 

माझे दहावी पर्यंतचे शिक्षण सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध गावात झाले असले तरी प्रत्येक गावी सगळ्यात प्रथम शोधले जायचे ते त्या गावचे वाचनालय. मी सहावी पर्यंत जिथे शिकलो ते अगदी खेडेगाव होते.. तेथून साधारण सात किलोमीटर  त्यातल्या त्यात मोठे आठवड्याचा बाजार भरणारे गाव होते.  दर रविवारी बाजाराच्या निमित्ताने तेथे जाणे झाले की तेथील वाचनालयात पुस्तक बदलून घेण्याचे काम माझे होते. त्यावेळी दोन पुस्तके एके वेळी मिळत असत आणि माझ्यासाठी आठवड्याभराचा वेळ ती दोन पुस्तके संपविण्यासाठी पुरेसा असे. त्यामुळे सहावी होण्याच्या आधीच 'छावा', 'मृत्युंजय' या सारख्या कादंबऱ्यांबरोबरच इतर अनेक आत्मचरित्रे, रहस्यकथा यांचा अस्मादिकांनी फडशा पाडला होता. सातवीत असताना तर वडिलांनी मी  सुहास शिरावळकरांच्या कादंबऱ्या वाचतो म्हणून माझ्या शिक्षकांना तक्रार केल्याचे आठवतेय!! 

ठिकठिकाणच्या वाचनालयानी माझे बालपण समृद्ध केले. माझ्या शाळेतला वि. स. खांडेकरांचा समृद्ध वारसा लाभलेला. जवळ जवळ वीस वर्षे त्यांनी त्या शाळेत अध्यापन केले होते. जवळच दोन किलोमीटर वर जयवंत दळवींचे गाव, पुढे नऊ किलोमीटर वर पाडगावकरांचे जिथे बालपण गेले ते गाव. या सगळ्या साहित्यिक पार्श्वभूमीचे ठसे मनावर न उमटले तर नवलच! 

पुढे मुंबईला स्थलांतर झाल्यावर मात्र वाचन हळू हळू मागे पडले. अभ्यासासाठी द्यावा लागणारा वेळ आणि वाचन यांची सांगड होईना. त्यात इंग्रजी सुधारण्यासाठी इंग्रजी पुस्तकांचे आणि वर्तमानपत्रांचे वाचन जोमाने सुरू करावे लागले. आतापर्यत नुसत्या पानावरुन नजर फिरवीत तीन तासात एका पुस्तकाचा एका बैठकीत फडशा पाडणाऱ्याला इंग्रजी पुस्तक संपवायला कोण कष्ट घ्यावे लागत होते पण नंतर नंतर ते ही अंगवळणी पडले. पॅपीलॉन, द रुट्स या सारखी पुस्तके त्यावेळी एका वेगळ्याच दुनियेत घेऊन जायची. मराठीतील अनेकविध आत्मचरित्रांनी अनुभव विश्व खूप समृद्ध केले. 

आज मागे वळून पाहताना जाणवते की आज आपण जे काही आहोत ते निव्वळ पुस्तकामुळे.
आज मुंबईमध्ये चक्क जागे अभावी पुस्तके विकत घेऊ शकत नाही म्हणून खंत वाटते. तरी एक खोली पुस्तकांनी भरलेली आहे! त्यात जास्तीत जास्त पुस्तके इंजिनिरिंग आणि मेडिकल ची आहेत हे सांगायला नको! पण असे असूनही आजही एखादे चांगले पुस्तक दिसले की ते विकत घेण्याचा मोह आवरता घेता येत नाही!

Tuesday, October 15, 2019

"सब 2" मॅरेथॉन बनले सत्य

  

भारतात आजकाल  मॅरेथॉन लोकप्रिय होत चालल्या आहेत. दिवसेंदिवस भारतातील विविध ठिकाणी मॅरेथॉन चे आयोजन होते आणि त्याला प्रतिसादही उत्तम मिळतो. या मॅरेथॉन पळणाऱ्यांमध्ये  १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी एकच खळबळ माजली . त्या दिवशी जे आतापर्यंत अशक्य मानले जात होते ते सत्यात उतरले होते. ती अशक्य वाटणारी गोष्ट म्हणजे 26.2 मैलांची पूर्ण मॅरेथॉन 2 तासांच्या आत ("सब - 2" ) पूर्ण करायची .

व्हिएन्ना येथे 26.2  मैलाची  मॅरेथॉन 1 तास 59 मिनिटे आणि 40 सेकंदात  पूर्ण करून एलिउड किपचोज ने  २ तासांच्या आत मॅरेथॉन पूर्ण करणारा जगातील पहिला माणूस ठरला. दोन तासांचे लक्ष्य गाठण्यासाठी त्याला दर 17.08 सेकंदात १०० मीटर अंतर किंवा सरासरी २१.१ किलोमीटर प्रति तास वेगाने धावावे लागले. या अलौकिक पराक्रमास जगातील सर्वोत्कृष्ट ऍथलिट्सचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या 42 धावपटूंच्या पथकाने सहाय्य केले.  34-वर्षीय केनियाच्या या धावपटूने एक असा टप्पा पार केलाय की असे करणे कुणाला शक्य होणार नाही असे वाटत होते.  त्याने प्रत्येक मैलांसाठी सरासरी 4.34 सेकंद घेतले.  

किपचोज  बरोबर रस्त्यावर जगातील  सर्वोत्तम ऍथलिट्सचा संपूर्ण ताफा धावत होता .  हवेचा प्रतिरोध कमी करण्यासाठी पाच धावपटू व्ही आकारात त्याच्यासमोर धावत होते आणखी दोन धावपटू त्याच्या मागे धावत होते. प्रत्येक 9.6 किमी (6 मैलांच्या) लॅप्समध्ये हे धावपटू बदलत होते. एक इलेक्ट्रिक कारने वर बसवलेली लेझर प्रणाली पेसरनी कुठे धावावे  हे दर्शवित होती.

पेसर्स म्हणून ज्यांचा सहभाग होता त्यात  ऑलिम्पिक 5000 मीटर रौप्यपदक विजेता पॉल चेलिमो, ऑलिम्पिक 1500 मीटर विजेता मॅथ्यू सेंट्रोझित्झ, तसेच नॉर्वेचे इंग्रेब्रिग्त्सेन बंधू: जाकोब, फिलिप आणि हेन्रिक यांचा समावेश आहे. पाच वेळा ऑलिम्पियन बर्नार्ड लागटही या यात सहभागी होता.

किपचोजला आधीपासूनच आतापर्यंतचा महान मॅरेथॉन रनर म्हणून ओळखले जाते. रासायनिक कंपनी इनियॉसने आयोजित केलेल्या नायके-प्रायोजित कार्यक्रमाच्या तयारीसाठी, किपचोजने खूप मेहनत घेतली होती.  व्हिएन्नामधील  प्रयत्नांना अधिकृत जागतिक विक्रम म्हणून मान्यता मिळणार नाही कारण एकतर  ती खुली स्पर्धा नव्हती आणि पेसर्स सतत बदलत होते.

किपचोजने 2016 मध्ये ऑलिम्पिक मॅरेथॉन जिंकली होती आणि 16 सप्टेंबर 2018 रोजी बर्लिन मॅरेथॉनमध्ये मॅरेथॉनचा ​​विश्वविक्रम 2:01:39 केला होता . त्याने त्यावेळी मागील विश्वविक्रम 1 मिनिट 18 सेकंदाने मोडला. 1967 पासून मॅरेथॉनच्या जागतिक विक्रमी वेळेतली ही सर्वात मोठी सुधारणा होती. परंतु किपचोजच्या म्हणण्यानुसार ऑलिम्पिक पदकांसह त्याला मिळालेल्या इतर पारितोषिकांपेक्षा 2 तासांच्या आता मॅरेथॉन पूर्ण करण्याचे यश त्याच्यासाठी अधिक मोलाचे आहे.

Saturday, October 05, 2019

Kinjal Chouhan

It was June 2014, a month when usually engineering admissions take place in full swing. During admission period, every day we come across lot of people enquiring about the possibility of admission in various courses.

That day, as I was sitting in my cabin, I heard someone asking my permission "May I come in, sir?"
I turned my head and looked towards the door. A  girl was standing at the door. As I told her to come in, she came in but I could see that she was little scared. Dressed in a simple faded kurta pajama she was hardly five feet tall.  

“Yes, How can I help you?” I asked her.
"Sir, can I get admission in  Electronics diploma?" She asked in Hindi
I asked about her education.
"I have done my twelfth," she said.
"What was your percentage in 12th?"
"56 percent," she replied in hardly audible voice. She probably was not very sure of getting admission with this percentage.
" What's your name?" I asked.
She had not mentioned her name at the beginning.
"Kinjal Chouhan," she said.
"Kinjal, you will get admission to this course"
"Will I really get it Sir?" She asked in disbelief. It seemed that she did not believe my words.
"Yes, you will" I said. For the first time I saw a smile on her face.
"Thank you Sir " she said.
"Has anyone come with you?" I asked.
"My father has come " she said with a little hesitation.
"Could you please ask him to come inside? " 
She went outside and for next two-three minutes I could hear her  telling her father to come inside . Seems at first he was reluctant but  finally came in.

He was almost of her height, shoulders bent, very thin. I told them to sit down.
"What do you do?" I asked.
He waited for some time before answering.  "I work in Railways."
"What do you do in Railways?"
"Technician's job," he replied. Somewhere I thought he was not speaking the truth.
"How much salary do you get?" I asked.  At the time of admission, I usually assess parent's financial status so that I can give information about various scholarships, freeships, and other options to those who have financial difficulties.
He waited for some time before answering my questions and then said "Sir, you must be aware how much salary does the technician get."
From his reply, I could realise that he was hiding something. So I didn't ask him any further. But Kinjal seemed pretty honest to me.
"Okay, you complete the admission formalities," I said.

Kinjal thanked me two-three times, and she left my cabin along with  her father.
When she left, I called my admission in-charge and told her about Kinjal and her father. At first glance, the father seemed to be hiding something.

Kinjal started attending regular classes. One thing I always noticed that Kinjal was not like other girls in her class. She would sit quietly, not mixing with the other girls in the classroom. She had very limited set of clothes. Her handwriting was nice but she would not answer any of the questions asked in the classroom. Her voice was so low that the girl sitting next to her could hardly hear. But she would always complete given assignments on time.

As per our usual practice, I assigned a mentor, our maths teacher for Kinjal. I asked her to pay special attention to Kinjal. I always insist on good communication skills and ask my students to work hard to learn the art of communication. Here, Kinjal didn't have the confidence to speak in front of people. After some days her mentor got to know her family background.

Her mother died when she was in school. After her mother passed away, her father shifted to Mumbai from Gujarat and stayed at her sister's house in Dharavi, a slum in Mumbai. Her father had no permanent job. He was alcoholic and would take up some odd job intermittently. He had some psychological issue as well. At times he would be beaten up by people due to his misbehavior under the influence of alcohol or bad mental state.  Kinjal had to do all the housework. On the way home from college Kinjal was doing bookbinding work till 9 pm which would pay her meager twenty rupees per hour! Then she would go home, prepare dinner, do other chores. Only after all these things she could study or complete her assignments. In spite of all these problems she never missed single day in college or any of her assignment deadlines. 
Now I understood the reason why she would speak in such a low voice. Under such difficult circumstances and extreme poverty, it was impossible that she would ever have been allowed to even speak or express her opinion at home.I started paying attention to how I can build her confidence and help her to speak confidently

When everyone from my staff realized her situation, they also started paying more attention to her. Until now, she had never handled a computer. Due to her background, it was not possible. We made available a college laptop for her but she used it only in the college. She was not sure of its safety if he took it home. After realising that she was not eating during the lunch break, one of my colleagues brought tiffin for her regularly. In the first year during  Diwali, her maths teacher gave her dress materials for sewing some new dresses. For many days, when the teacher did not see Kinjal in a new dress, she asked her why she was not wearing her new dress. The answer from Kinjal really made all of us think, she said "Madam, it's a new dress.. how can I wear it?"

The fifth semester consists of an internship for 6 months in a company. We got her internship in a company where she would get Rs. 5,000 a month as a stipend and get the opportunity to work on the latest technology. We were sure of her ability to learn. Our aim was to make sure that she would get more time to study. After college hours, she was spending all her time in doing job and housework. The stipend really helped her to take care of a lot of things.
Once in a  month we send one faculty to visit the industries where students take up internships.  In the fifth semester, when one of our lecturers went to the company where Kinjal was doing her internship, she sent me a photograph from there with the message saying , "Look at the Kinjal in this pic, she's smiling!" Before that we rarely saw smile on her face.  The company provided her good environment to learn. The director of the company, a renowned electronics designer was our industry mentor too. He equally helped her with the same spirit that we had.

Kinjal did a great job in the company. The girl who rarely used computer before was building user interfaces for applications based on 32 bit microcontroller using xojo software tool. Later in the eighth semester, she  interned at the same company. During this one-year internship, she not only gained valuable experience in the industry but also earned stipend which could take care of her entire college fees.

After her diploma, due to her experience during her internship, she was offered a job in another company, but she did not accept the job as she was planning to move to Gujarat again. Later she cancelled her plan to move to Gujrat and started working in a renowned engineering college in Mumbai.

Even though Kinjal is not regularly in touch, whenever we come across any such student going through difficult times, we often tell her about Kinja! It was a story of hardship, struggle, perseverance and faith. 

Friday, October 04, 2019

संस्कृता स्त्री पराशक्ती


२०१४ साल असेल. ऍडमिशन चे दिवस होते. या दिवसात  ऍडमिशनसाठी विचारणा करायला सतत कुणी ना कुणी येत असते. त्यादिवशी मी माझ्या केबिन मध्ये बसलेलो असताना आवाज आला"मे आय कम ईन सर?"
मी कामातून डोके वर करून दाराच्या दिशेने पाहिले तर एक  छोटी काटकुळीशी मुलगी दारात उभी होती.  मी तिला आत यायला सांगितलं तशी ती थोडीशी घाबरत घाबरतच आत आली. उंची जेमतेम साडेचार पावणेपाच फूट, तोळामासा प्रकृती, चष्मा लावलेला आणि एकदम साधासा ड्रेस घालून ती माझ्यासमोर उभी होती. तिच्या एकंदर दिसण्यावरून तिच्या घरच्या बिकट परिस्थितिची जाणीव होत होती.

"बोला, काय काम आहे?"मी तिला विचारलं.

"सर एडमिशन मिल सकती है?" तिने घाबरत घाबरत हिंदीमध्ये विचारले.
मी तिला तिचे शिक्षण विचारले.

"बारहवी किया है" ती म्हणाली.

"परसेंटेज?"

"56 परसेंट" ती हळू आवाजात उत्तरली. सद्यपरिस्थितीत आपले  मार्कस तुलनेने कमी आहेत त्यामुळे ऍडमिशन मिळणे कठीण आहे हा विचार असावा त्या 'हळू'  आवाजामागे.

"आपला नाम?" मी विचारले. तिने सुरवातीला आपले नाव सांगितलेच नव्हते.

"किंजल चौहान" ती म्हणाली.

" किंजल, मिल जायेगी ऍडमिशन"
एवढ्या सहजासहजी ऍडमिशन मिळेल याच्यावर तिचा विश्वास बसला नसावा.

"सच में मिल जायेगी सर?" तिने अविश्वासाने विचारले.

" हां, मिल जायेगी" मी हसून म्हणालो. माझे उत्तर ऐकल्यावर मघापासून पहिल्यांदाच तिच्या चेहऱ्यावर हसू बघायला मिळालं.

"थॅंक्यु सर" ती म्हणाली. गव्हरमेंट एडेड कॉलेज मध्ये आपल्याला ऍडमिशन मिळू शकते ते ऐकून तिला हायसे वाटले होते.

"आपके साथ कोई आया है?" मी विचारले.

"मेरे पापा आये है" थोडेसे चाचरतच ती म्हणाली.

"फिर उनको भी बुला लो अंदर" मी तिला म्हणालो.

ती बाहेर जाऊन दोन-तीन मिनिटं आपल्या वडिलांना आत मध्ये येण्यासाठी सांगत होती ते मी ऐकत होतो. शेवटी हो ना करत तिचे वडील आत आले. साधारण तिच्याच एवढीच उंची आणि जेमतेम प्रकृती, खांदे एकदम झुकलेले. आत आल्यावर मी त्यांना बसायला सांगितले.

"आप काम क्या करते हो?" मी विचारले.

"रेल्वे मे हूँ" इकडे तिकडे पहातच त्यांनी उत्तर दिले.

"रेल्वे मे क्या करते हो?"

"टेक्नीशियन का जॉब है" ते थोडासा चाचरत उत्तरले. मला कुठेतरी वाटले की ते खरे बोलत नाहीयेत.

"सेलरी कितनी मिलती है?" मी विचारले. 
जेव्हा कुणी ऍडमिशन साठी येते तेव्हा त्यांच्या आर्थिक स्थितीचा अंदाज घेण्याकडे माझा कल असतो जेणेकरून कोर्स पूर्ण करण्यात येणाऱ्या अडचणींची कल्पना पालकांना देऊ शकेन आणि ज्यांना आर्थिक चणचण असेल त्यांना विविध स्कॉलरशिप, फ्रीशिप, आणि इतर पर्याय उपलब्ध करून देऊ शकेन.
माझ्या या प्रश्नावर त्याने थोडासा विचार केल्यासारखे केलं आणि पुन्हा एकदा चाचरत उत्तर दिले-

"सर आपको तो पता ही होगा ना की टेक्निशियन को सेलरी कितनी मिलती है?"

त्यांच्या या उत्तरावरून माझ्या लक्षात आलं की ते काहीतरी लपवत आहेत.  त्यामुळे मी त्यांना पुढे काही विचारले नाही. पण किंजल मला खूप प्रामाणिक वाटली.

"ठीक आहे,  तुम्ही ऍडमिशन ची पुढची फॉर्मॅलिटी पूर्ण करा" मी म्हणालो.

किंजलने दोन-तीन वेळा मला थँक्यू म्हटले आणि ती वडिलांना घेऊन माझ्या केबिनच्या बाहेर गेली.
ती बाहेर गेल्यावर मी माझ्या ऍडमिशन इन्चार्ज ना बोलावून त्यांना या मुली बद्दल आणि तिच्या वडिलांबद्दल सांगितले. प्रथमदर्शनी तरी वडील काहीतरी लपवत आहेत असे वाटत होते.

कॉलेज सुरू झाल्यावर किंजल नियमित कॉलेजला येऊ लागली. मी एक गोष्ट नेहमी बघत होतो की किंजल तिच्या वर्गातल्या इतर मुलींसारखी नाहीयेय. वर्गात इतर मुलींमध्ये न मिसळता ती शांत बसलेली असायची.  कपडे अत्यंत साधे किंबहुना तेच-तेच रंग विरलेले दोन ड्रेस असायचे.  तिचे अक्षर छान होतं पण वर्गात विचारलेल्या कुठल्याही प्रश्नाला तिला उत्तर द्यायला जमायचे नाही. तिचा आवाजच एवढा लहान असायचा की जेमतेम तिच्या बाजूच्या मुलीलाच फक्त ऐकायला जाईल.  पण दिलेल्या असाइनमेंट मात्र ती वेळच्यावेळी करून आणायची.

आमच्या नेहमीच्या पद्धतीप्रमाणे मी किंजल ला एक मेंटॉर नेमून दिला. माझ्या कॉलेज मधील मॅथ्स शिकविणाऱ्या मॅडम तिच्या मेंटॉर होत्या. त्यांना तिच्याकडे विशेष लक्ष दयायला सांगितले. इंजिनीयरींग करायचे तर छान बोलता तर आले पाहिजे हा माझा नेहमी आग्रह असतो आणि  त्याप्रमाणे संभाषण कला अवगत होण्यासाठी विद्यार्थ्यांवर विशेष मेहनत घ्यावी लागते. इथे किंजल कडे  चार चौघात बोलण्याचा बिलकुल आत्मविश्वास नव्हता.  हळू हळू त्यांनी किंजल ला विश्वासात घ्यायला सुरुवात केली आणि मग तिच्या घराची परिस्थिती समोर आली. 

तिला आई नव्हती. आई गेल्यावर गुजरात मधून वडील तिला घेऊन मुंबईला आले आणि त्यांच्या धारावी मध्ये राहणाऱ्या  बहिणीच्या घरी राहू लागले. तिच्या वडिलांना कुठलाच कायमस्वरूपी जॉब नव्हता. कुठले तरी बारीक सारीक काम ते करत असत ते सुद्धा मनस्थिती ठीक असेल तर . सोबतीला दारू  होतीच. कित्येकदा मानसिक स्थिती बिघडल्यावर त्यांची लोकांशी भांडणे होत आणि  प्रसंगी त्यांना मार पण पडे.  आत्येकडे घरातली सर्व कामे  किंजल ला करावी लागत. कॉलेज वरून घरी गेल्यावर रात्री नऊ वाजेपर्यंत किंजल एके ठिकाणी बुकबाईंडींग चे काम करत होती ताशी वीस रुपये पगारावर! नंतर घरी जाऊन जेवण बनविणे, इतर कामे व त्यानंतर अभ्यास. अशाही परिस्थितीत तिने कधी कॉलेज आणि असाइनमेंटस चुकविल्या  नाहीत. आता मला तिच्या फार हळू बोलण्यामागचे काय कारण असेल याची कल्पना आली. घरी कधी मोठ्याने बोलण्याचा प्रसंगच आला नसेल तिच्यावर. आत्यंतिक गरिबी असलेल्या कुटुंबात जे होते तेच तिच्या वाट्याला आले असे पण अशाही स्थितीत तिला शिकायची इच्छा होती ही खूप चांगली गोष्ट होती. माझ्या केबिन मध्ये जेव्हा ती काही कामानिमित्त  यायची किंवा मी जेव्हा जेव्हा तिच्या क्लास वर जायचो तेव्हा तिचा बोलण्याचा  आत्मविश्वास कसा वाढवता येईल यांच्याकडे मी लक्ष द्यायचो.   

तिची  परिस्थिती लक्षात आल्यावर माझा स्टाफ पण तिच्याकडे आणखी लक्ष देऊ लागला.आतापर्यंत तिने कॉम्पुटर कधी फारसा हाताळला नव्हता. तिच्या परिस्थिती मुळे ते शक्य झाले नव्हते. आम्ही तिला कॉलेज चा एक लॅपटॉप उपलब्ध करून दिला पण ती तो कॉलेज मधेच वापरायची. घरी घेऊन गेली तर तो शाबूत राहील की  नाही याची तिला शाश्वती नव्हती. दुपारच्या जेवणाच्या सुट्टीत ती काही खात  नाही हे लक्षात आल्यावर आमच्या एका लेक्चररनी तिचे कॉलेज संपे पर्यंत तिच्यासाठी घरून डब्बा आणला. 
पहिल्या वर्षी दिवाळीला मॅथ्स च्या मॅडमनी  काही नवीन ड्रेस शिवण्यासाठी तिला ड्रेस मटेरियल दिले. बरेच दिवस झाले तरी तिच्या अंगावर नवीन ड्रेस दिसेना म्हणून त्यांनी तिला विचारले कि ती नवीन ड्रेस  का नाही वापरात आहे. या वर  होते की " मॅडम , नये ड्रेस है ..कैसे पहनु ?" 

पाचव्या सेमिस्टर मध्ये इंटर्नशिप असते. किंजलच्या परिस्थितीची कल्पना देऊन आम्ही अशा कंपनी मध्ये तिला इंटर्नशिप मिळवून दिली जिथे तिला महिना पाच हजार रुपये विद्यावेतन मिळेल आणि अद्ययावत तंत्रज्ञानावर काम करायची संधी मिळेल. तिच्या शैक्षणिक कुवती विषयी कोणाच्याही मनात शंका नव्हती. फक्त प्रश्न होता तो म्हणजे तिला जास्तीत जास्त वेळ अभ्यास करायला कसा मिळेल याचा कारण कॉलेज झाल्यावर जॉब आणि घरकाम यातच तिचा सारा वेळ जात होता. महिना पाच हजाराच्या तिला खूप हातभार लागणार होता. 
मुलींना इंटर्नशिपला पाठविल्यावर प्रत्येक महिन्याला कॉलेज मधून लेक्चररकडून  त्या कंपनीमध्ये भेट दिली जाते. विद्यार्थिनी कसे  आणि काय काम करत आहेत, त्यांची प्रगती जाणून घेण्यासाठी ही  भेट दिली  जाते. पाचव्या सेमिस्टर मध्ये आमची एक लेक्चरर किंजल जिथे इंटर्नशिप करत होती तिथे गेली तेव्हा तिने तेथून मला एक फोटो पाठवला आणि त्याखाली लिहिले होते 
" फोटोमध्ये किंजलकडे पहा सर, चक्क हसतेय ती !" 
कॉलेज मध्ये गेल्या एका  वर्षात बहुतेकांनी तिच्या चेहऱ्यावर हसू क्वचितच पहिले होते. अभ्यास, जॉब आणि घरातील कामे यात ती पुरती बांधली गेलेली होती. इंटर्नशिप च्या दरम्यान ती खूप खुश होती. स्टायपेंड मुळे घरात बऱ्यापैकी हातभार लागत होता आणि कंपनीमध्ये पण तिला खूप चांगले वातावरण भेटले होते. कंपनीचे मालक हे स्वतः एक प्रख्यात इलेक्ट्रॉनिकस डिझाईनर आणि आमचे इंडस्ट्री मेन्टॉर असल्यामुळे आम्ही ज्या आत्मियतेने किंजल ला घडवत होतो त्याच आत्मियतेने ते पण तिला मदत करत होते. 

कंपनी मध्ये किंजल ने खूप चांगले काम केले. जिला कॉम्पुटर हाताळता येत नव्हता ती सोजो सॉफ्टवेअर वापरून ३२ बिट मायक्रोकन्ट्रोलर वर आधारित अँप्लिकेशन्ससाठी यूजर इंटरफेस बनवत होती. त्यानंतर आठव्या सेमिस्टर मध्येही तिने त्याच कंपनी मध्ये इंटरशिप केली. या एका वर्षाच्या इंटरशिप मध्ये तिने इंडस्ट्री मध्ये मोलाचा अनुभव तर मिळविलाच पण त्याच बरोबर कॉलेज च्या फी पेक्षा जास्त रक्कम विद्यावेतनाद्वारे कमविली. 
डिप्लोमा झाल्यावर तिच्या इंटर्नशिप दरम्यानच्या अनुभवावर दुसऱ्या एका कंपनीमध्ये जॉब ऑफर केला गेला पण त्याच दरम्यान त्यांचे पुन्हा गुजरातला रहायला जायचे घाटत होते म्हणून तिने तो जॉब स्वीकारला नाही. पण नंतर जाणे रद्द झाल्यावर मुंबईमधील  एका नावाजलेल्या  इंजिनीयरींग कॉलेज मध्ये ती कामावर रुजू झाली. 

आज जरी किंजल शी भेट होत नसली तरी जेव्हा जेव्हा कुणी परिस्थितीने  हतबल झालेली विद्यार्थिनी भेटते तेव्हा तेव्हा मी आणि माझा स्टाफ तिला किंजल चे उदाहरण नक्की देतो !   

( लेखामधील नाव आणि फोटो बदललेले आहे ) 

दिनेश गिरप 
dineshgirap@gmail.com

रोपटे

2015 मध्ये एके दिवशी बाल्कनी मधल्या बागेत एक छोटेसे रोपटे गुलाबाच्या कुंडीत उगवलेले दिसले. मी तर  कोणत्याच बिया कुंडीत टाकल्याचे आठवत नव्हते. रोपटे थोडेसे मोठे झाल्यावर वाटले की पेरूचे झाड असावे पण पानांना वास पेरूच्या झाडांसारखा नव्हता. झाड जस जसे मोठे होऊ लागले तसे कुंडीतले गुलाबाचे  झाड सुकून गेले. त्यानंतर ते झाड अधिकच जोमाने वाढू लागले. अनेकांना फोटो पाठवून ते झाड कोणते असावे असे विचारले पण कुणीही ठाम पणे मला पटेल असे उत्तर नाही देऊ शकले. झाडाचा बुंधा देखील पेरुच्या झाडासारखा गुळगुळीत! झाडाला कुंडी अपुरी पडणार असे दिसू लागले.

एका वर्षाने वृक्षारोपणाच्या निमित्ताने मी ते झाड विद्यापीठाच्या आवारात माझ्या केबिन मधून दिसेल असे लावले. जाता येता सहज पाणी पण देता येईल अशा ठिकाणी.

सकाळी झाड नेते वेळी मुलगा म्हणाला 'राहूदे ना बाबा ते झाड घरीच कुंडीमध्ये'
मी त्याला म्हणालो " झाड मोठे झालेय रे..नाही पुरेशी पडायची कुंडी त्याला थोड्या दिवसांनी.. मग त्याची वाढ नाही होणार"
त्यालाही त्याला ते पटले..

कुठेतरी विचार चमकून गेला की उद्या त्याला  देखील नवी क्षितिजे खुणावतील. त्याचे विश्व विस्तारेल ...हे सर्व होत असताना आपल्या परीने आम्ही दोघे त्याच्या असंच जवळ असायला हवेत ... शेवटी झाड काय किंवा नाते काय.. पाळे-मुळे ही घट्ट असावीच लागतात.

२०१९ मध्ये तीन वर्षे  झाली झाडाला. मी महिन्याच्या सुट्टीत माझ्या एका सहकर्मीने फोटो पाठवला आणि लिहिले होते "सर, आपकी मेहनत रंग लायी ... झाडाला पेरू लागलेत !"