Pages

Friday, April 19, 2019

फेलो ऑफ द रॉयल सोसायटी २०१९ - डॉ गगनदीप कांग 


"फेलो ऑफ द रॉयल सोसायटी २०१९ - डॉ गगनदीप कांग" 
UK  रॉयल सोसायटी च्या ३६० वर्षाच्या इतिहासात "फेलो ऑफ द रॉयल सोसायटी" म्हणून निवड होणारी  डॉ गगनदीप कांग या पहिल्या भारतीय स्त्री वैज्ञानिक आहेत.
 17व्या आणि 18 व्या शतकात खुद्द ब्रिटन मध्ये स्त्री शिक्षणाचे प्रमाण नगण्य होते. 360 वर्षांच्या इतिहासात एखाद्या स्त्री ला रॉयल सोसायटी ची फेलोशिप मिळण्यासाठी 1945 साल उजाडावे लागले.  2018 पर्यंत सुद्धा स्त्रियांचे प्रमाण 8.5 टक्क्यांच्या वर जाऊ शकलेले नाही. या पार्श्वभूमी वर डॉ कांग यांचे हे यश खरोखर कौतुकास पात्र तर आहेच पण त्या बरोबर भारतातील जवळ जवळ निम्मी लोकसंख्या   (48 टक्के) जी  स्त्रियांची आहे त्यांच्या साठी खूपच प्रेरणादायी आहे. 

रॉयल सोसायटीच्या  फेलोशिप साठी, ज्यांनी   सायन्स , गणित, अभियांत्रिकी विज्ञान आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील  ज्ञानामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले अशा व्यक्तींची निवड केली जाते. १६ एप्रिल २०१९ रोजी रॉयल सोसायटीने  फेलो ऑफ द रॉयल सोसायटी म्हणून एकावन्न नामांकित शास्त्रज्ञांची निवड केली त्याशिवाय  १० नव्या परदेशी सदस्यांसह विज्ञान क्षेत्रातील अपवादात्मक योगदाना साठी  "मानद फेलो" म्हणून एकाची  निवड केली.  डॉ. गगनदीप कांग या भारतातील पहिल्या महिला शास्त्रज्ञ आहे ज्यांना ही  फेलोशिप मिळाली आहे.

डॉ गगनदीप सध्या संसर्ग, आतड्याचे कार्य,  शारीरिक आणि संज्ञानात्मक विकास या सर्व गोष्टीमधील जटिल संबंधावर आधारित संशोधन करत आहेत आणि भारतात होणारे मानवी प्रतिरक्षाविज्ञान (Human Immunology) संबंधीचे संशोधन अधिक मजबूत करण्यासाठी त्या प्रयत्नरत आहेत.

रॉयल सोसायटीची फेलोशिप ही वैज्ञानिक जगामध्ये एक महत्वपूर्ण  सन्मान आहे.  डॉ गगनदीप कांग आणि इतर पाच नवीन भारतीय रॉयल फेलोंना  आता आयझॅक न्यूटन (1672), चार्ल्स डार्विन (183 9), मायकेल फैराडे (1824), अर्नेस्ट रदरफोर्ड (1j 9 03), अल्बर्ट आइनस्टाइन (1 9 21), श्रीनिवास रामानुजन (1 9 18) या सर्वांच्या पंक्तीत बसण्याचा मान मिळाला आहे. 

गगनदीप कांग यांनी वेल्लोरच्या ख्रिश्चन मेडिकल कॉलेजमधून १९८७ साली  एमबीबीएस  आणि १९९१ मध्ये  मायक्रोबायोलॉजीमध्ये एमडी अभ्यासक्रम  पूर्ण केला  आणि १९९८ मध्ये पीएचडी प्राप्त केली. नंतर त्या  रॉयल कॉलेज ऑफ पॅथॉलॉजिस्ट्सची सदस्य बनल्या आणि डॉ. मेरी एस्टस्  समवेत हयूस्टन येथील बेलॉर कॉलेज ऑफ मेडिसीन येथे पोस्टडॉक्टरल  रिसर्च पूर्ण केला . 

डॉ गगनदीप कांग या सध्या  ट्रान्सलेशनल हेल्थ सायन्स अँड टेक्नोलॉजी इंस्टीट्यूट , फरीदाबाद च्या (टीएचएसटीआय) कार्यकारी संचालक आहेत जी बायोटेक्नॉलॉजी विभाग, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय, भारत सरकारचा ची एक  स्वायत्त संस्था आहे. डॉ कांग आज भारतातील अग्रगण्य वैज्ञानिक आहेत  आणि त्यांच्या संशोधनात मुख्यत्वेकरून  मुलांमध्ये होणारे  व्हायरल इन्फेक्शन्स आणि रोटा व्हायरल लसींची चाचण्यांचा समावेश  आहे. त्यांनी  ३०० हून अधिक वैज्ञानिक संशोधन पेपर लिहिले आहेत. अनेक वैज्ञानिक नियतकालिकांच्या  संपादकीय मंडळांवर तसेच राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संशोधन निधी संस्थाशी निगडित असलॆल्या  पुनरावलोकन समित्या आणि  मुख्यत्वे लससंशोधनाशी  संबंधित असलेल्या सल्लागार समित्यांवर त्या कार्यरत आहेत. डॉ कांग या 2015 पासून, डब्ल्यूएचओ एसईएआरच्या प्रादेशिक टीकाकरण तांत्रिक सल्लागार समितीचच्या  अध्यक्षा  देखील आहेत.

2016 मध्ये, प्रतिष्ठित इन्फोसिस सायन्स फाऊंडेशनने जगभरात आणि भारतात महत्त्वाच्या असलेल्या रोटाव्हायरस आणि इतर संक्रामक रोगांचा नैसर्गिक इतिहास समजून घेण्यासाठीच्या अग्रगण्य योगदानांसाठी लाइफ सायन्सेस श्रेणीतील  पुरस्कार गगनदीप कांग यांना दिला.

गगनदीप कांग यांनी  प्राप्त केलेले काही अन्य पुरस्कार 

2006: वर्षातील महिला बायोसायंटिस्ट 
2008: फेलो, रॉयल कॉलेज ऑफ पॅथॉलॉजिस्ट, लंडन 
2009: एबॉट ऑरेशन अवॉर्ड, इंडियन सोसायटी फॉर गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी 
2010: फेलो, अमेरिकन एकेडमी ऑफ मायक्रोबायोलॉजी 
2011: फेलो, इंडियन एकेडमी ऑफ सायन्सेस 
2011: डॉ. वाय. एस. नारायण राव ऑरेशन पुरस्कार, इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च 
2013: फेलो, नॅशनल एकेडमी ऑफ सायन्सेस 
2014: वैद्यकीय संशोधन साठी रॅनबॅक्सी रिसर्च पुरस्कार 2013 
2015: डॉ एससी पारीजा ऑरेशन अवॉर्ड, इंडियन एकेडमी ऑफ ट्रॉपिकल पॅरासिटोलॉजी 
2016: फेलो, भारतीय राष्ट्रीय विज्ञान अकादमी

 एक प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व 
डॉ कांग याना लहानपणापासून  विज्ञानामध्ये  मध्ये रस होता.  त्यांचे वडील रेल्वे मध्ये अभियंता  होते त्यामुळे त्यांचे शिक्षण हे अनेक अशा छोट्या छोट्या शहरांमध्ये झाले जिथे शनिवार- रविवारया सुट्टीच्या दिवशी फारसे काही करण्यासारखे नसायचे. अशा ठिकाणी त्यांच्या विरंगुळ्याचे साधन म्हणजे घरातील अतिरिक्त बेडरुममध्ये बनविलेली त्यांची  प्रयोगशाळा होती . त्यांचे  वडील एक अभियंता असल्याने, त्या दोघांचे बहुतेक प्रयोग हे भौतिकशास्त्र आणि रसायनशास्त्रावर आधारित असायचे. त्याचवेळी त्यांनी विज्ञानाच्या  निगडित क्षेत्रात आपले करिअर करण्याचे ठरविले होते.  

विविध विषयांमध्ये संशोधन करणाऱ्या  महिलांना बऱ्याच  आव्हानांचा सामना करावा लागतो. विशेषतः विज्ञान आणि संशोधन क्षेत्र हे पुरुषांची मक्तेदारी आहे असे आजही मानले जाते. डॉ कांग यांच्या मते 'विज्ञान क्षेत्रातील स्त्रियांचा सहभाग' या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी   विज्ञानाचे  महत्व जाणणाऱ्या आणि कोणत्याही क्षेत्रात काम करणाऱ्या  स्त्रियांना समर्थन देणाऱ्या समाजाची गरज आहे. समाजामध्ये या दोन गोष्टी रुजविल्या तर याही क्षेत्रात स्त्रियांचा सहभाग हा पुरुषांच्या बरोबरीचा असेल यावर त्यांचा विश्वास आहे. माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगामध्ये तरुण वर्गाला विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात होणाऱ्या च्या क्षेत्रात होणाऱ्या संशोधनाची , अखंड मेहनतीनंतर पुष्कळदा  मिळणाऱ्या असफलतेची आणि क्वचित मिळणाऱ्या असफलतेची जाणीव करून दिल्यास ती जाणीव तरुण पिढीच्या कल्पनाशक्तीला चालना देणारी ठिणगी ठरेल असे त्या म्हणतात.  

दिनेश गिरप 


Tuesday, April 16, 2019

प्राजक्त


असतील सरले सरींचे अनेक पावसाळे तरीही
ओंजळीतील प्राजक्त अजुनी दरवळतोची आहे

Saturday, April 13, 2019

स्वप्न


व्योमाला कवटाळण्याचे पाहिले जे स्वप्न त्याने

हरवलेल्या अस्तित्वाचा त्याला आता गंध नाही

©

Friday, April 12, 2019

पालवी

पालवीने बहरलेले आंब्याचे झाड 

चैत्रात कोवळ्या पानांनी अख्खा पिंपळ नटतो  

पिंपळपाने 

Monday, April 08, 2019

चैत्राची पालवी

तुझ्या मायेची सावली
जशी चैत्राची पालवी

अंतरंगाला खुलवी
क्षणाक्षणाला भुलवी
वाऱ्यावरती झुलावी
तुझ्या मायेची सावली
जशी चैत्राची पालवी

खाली तपली धरती
वर उन्हे झळाळती
डोळे तुलाच शोधती
तुझ्या मायेची सावली
जशी चैत्राची पालवी

फुला फुलांची पाकळी
पाना पानाला खुलवी
ती  झाडे ही शोधती
तुझ्या मायेची सावली
जशी चैत्राची पालवी

आत्मविश्वास - किती खरा किती खोटा!

कोणत्या ना कोणत्या कारणाने आपला आत्मविश्वास डळमळीत झाल्याचा अनुभव कधी ना कधी प्रत्येकाला येतो. माणसाला आत्मविश्वासाची गरज तेव्हाच भासते जेव्हा त्याच्या आयुष्यात स्पष्टतेचा अभाव असतो. उदाहरणार्थ, दिवसाच्या लख्ख प्रकाशात मोकळ्या रस्त्यावरून चालायला आत्मविश्वासाची गरज भासते का? तेच गर्द अंधारात चालायची वेळ आली तर मात्र आत्मविश्वासाची गरज पडते.
असा उभा केलेला आत्मविश्वास डळमळायला वेळ लागत नाही. दुसऱ्या लोकांचे आपल्याशी  वागणे  अथवा आयुष्यातील समस्या हा  आत्मविश्वास डळमळीत करतात. पण आपणाला  स्वतःविषयी आणि बाह्य गोष्टींबद्दल 'स्पष्ट' जाण असेल तर 'आत्मविश्वास' नावाच्या गोष्टीची मुळात गरजच पडत नाही! फक्त स्वतःकडे आणि बाह्य जगाकडे 'जसे आहे तसे' या स्वरूपात पाहता आले पाहिजे. एकदा का ही गोष्ट आपल्याला जमली की सारे काही 'स्पष्ट' दिसायला लागते. उणिवा जाणिवेमध्ये परावर्तित होऊन सारा मार्ग आपोआप दिसायला लागतो..

Sunday, April 07, 2019

एप्रिल महिना नुकताच सुरू झालाय. वाढत्या तापमानात हिरवाई सुकून चाललीय .